สมัชชาสุขภาพจังหวัดเพชรบูรณ์ ขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะ มุ่งยกระดับ “ตำบลท่าพล” สู่พื้นที่ต้นแบบเชิงระบบนิเวศ เพื่อการป้องกันและแก้ไขกลุ่มโรค NCDs อย่างยั่งยืน

เพชรบูรณ์ – เมื่อวันที่ 4 มิถุนายน 69 สมัชชาสุขภาพจังหวัดเพชรบูรณ์ เดินหน้าขับเคลื่อนมาตรการเชิงรุกด้านสุขภาวะ ลงพื้นที่มอบนโยบายสาธารณะด้านการส่งเสริม การป้องกัน และการแก้ไขปัญหา กลุ่มโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (Non-Communicable Diseases: NCDs) ให้แก่พื้นที่ต้นแบบระดับตำบล ณ ตำบลท่าพล อำเภอเมืองเพชรบูรณ์ จังหวัดเพชรบูรณ์ โดยมีภาคีเครือข่ายสำคัญเข้าร่วมรับมอบนโยบายและแสดงเจตนารมณ์ในการขับเคลื่อน นำโดย นายประกอบบุญ กาฬษร นายกเทศมนตรีเทศบาลตำบลท่าพล, พันจ่าเอก คมสัน (ผู้แทนจากองค์การบริหารส่วนตำบลท่าพล) และนางคำเผา สิงห์โต (ผู้แทนกำนันตำบลท่าพล)

บริบทและสถานการณ์ทางระบาดวิทยา

จากการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงสถิติของสมัชชาสุขภาพจังหวัดเพชรบูรณ์ (จากฐานประชากรในพื้นที่ราว 962,015 คน) พบความท้าทายสำคัญทางสาธารณสุข โดยเฉพาะข้อบ่งชี้ทางระบาดวิทยาของโรคความดันโลหิตสูงและโรคเบาหวาน ที่มีอัตราความชุก (Prevalence Rate) ความรุนแรงของโรค และแนวโน้มการอุบัติของโรคที่เพิ่มสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญเมื่อเปรียบเทียบกับค่าเฉลี่ยในระดับเขตสุขภาพและระดับประเทศ

คณะทำงานได้ระบุว่า “ตำบลท่าพล” เป็นพื้นที่ยุทธศาสตร์ที่มีลักษณะบริบทเป็น “สังคมกึ่งเมืองกึ่งชนบท” (Peri-urban area) ซึ่งกำลังเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วใน 4 มิติหลัก ได้แก่ พฤติกรรมสุขภาพ บริบทสังคม โครงสร้างเศรษฐกิจ และสภาพแวดล้อมทางกายภาพ การเปลี่ยนแปลงในลักษณะ Urbanization นี้ ส่งผลโดยตรงต่อพฤติกรรมเสี่ยงและผลลัพธ์ทางสุขภาพของประชากร โดยเฉพาะในกลุ่มผู้สูงอายุที่มีจำนวนถึง 449,347 คน

กรอบแนวคิดเชิงระบบนิเวศ (Eco-system) และ 7 หลักการขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะ

เพื่อตอบสนองต่ออุบัติการณ์ดังกล่าว สมัชชาสุขภาพจังหวัดเพชรบูรณ์จึงได้กำหนดยุทธศาสตร์การดำเนินงานผ่าน “หลักการขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะ 7 ประการ” โดยมุ่งเน้นการปรับเปลี่ยนโครงสร้างเชิงระบบตามแนวคิดระบบนิเวศสุขภาพ ดังนี้:

1. การบริหารจัดการเชิงระบบนิเวศ (Eco-system Management): บูรณาการงบประมาณ การเฝ้าระวัง และการสื่อสารสังคม ครอบคลุมการปรับพฤติกรรมส่วนบุคคล (การนอน การดื่ม การกิน การออกกำลังกาย การบริหารอารมณ์) การพัฒนาสิ่งแวดล้อมทางสังคม (ครอบครัว ชุมชน อสม.) การจัดการสิ่งแวดล้อมทางกายภาพ (แหล่งอาหารปลอดภัย ลดสารเคมี/การเผา พื้นที่กิจกรรมทางกาย) การแก้ปัญหาเศรษฐกิจด้วยปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงและเศรษฐศาสตร์พฤติกรรม รวมถึงการปรับเปลี่ยนบทบาทของหน่วยบริการสาธารณสุขจาก “การรักษา” มาเป็น “การป้องกันและเป็นพี่เลี้ยง” โดยนำเทคโนโลยีสารสนเทศและปัญญาประดิษฐ์ (AI) มาประยุกต์ใช้

2. การส่งเสริมส่วนร่วมแบบ 4P-W และหลักพุทธศาสตร์: สร้างกลไกความร่วมมือบนฐานปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ร่วมกับการบูรณาการหลักอริยสัจ 4 พร้อมผลักดันมาตรการทางภาษี การเงิน และหนุนเสริมผู้ประกอบการสินค้าเพื่อสุขภาพ

3. การสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพ (Health Literacy): มุ่งเน้นการพัฒนาทักษะผ่านกระบวนการ Upskill, Reskill และ Newskill แก่ประชาชนทุกกลุ่มวัย ตั้งแต่ระดับบุคคลจนถึงระดับสิ่งแวดล้อมมหภาค

4. การประยุกต์ใช้เศรษฐศาสตร์พฤติกรรม (Behavioral Economics): ใช้กลไกสร้างแรงจูงใจ (Incentives) และลดอุปสรรค (Nudges) เพื่อเอื้อต่อการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพ ควบคู่กับการจัดสรรงบประมาณจากกองทุนต่างๆ ให้สอดประสานกัน

5. การวิจัยและพัฒนานวัตกรรม (R&D): สนับสนุนทุนวิจัย พัฒนานักวิจัย และผลักดันการนำนวัตกรรมหรือองค์ความรู้ด้านความรอบรู้สุขภาพไปใช้ประโยชน์จริงในเชิงนโยบายและแนวปฏิบัติ

6. ระบบการประเมินผลและการยกย่องเชิงบวก: จัดให้มีการติดตาม ประเมินผล และถอดบทความสำเร็จเพื่อยกย่องบุคคลหรือชุมชนต้นแบบ (Role Model) ในทุกมิติ

7. การขับเคลื่อนด้วยข้อมูล (Data-Driven Policy): เชื่อมโยงฐานข้อมูล (Big Data) ระหว่างหน่วยงานภาคีเครือข่าย เพื่อใช้เป็นหลักฐานเชิงประจักษ์ (Evidence-based) ในการปรับปรุงนโยบาย การจัดสรรงบประมาณ และขยายผลพื้นที่ต้นแบบให้ครอบคลุมทั้งจังหวัดอย่างยั่งยืน

บทสรุปและความคาดหวัง

การมอบนโยบายและเลือกตำบลท่าพลเป็นพื้นที่ต้นแบบในครั้งนี้ ถือเป็นก้าวสำคัญของการเปลี่ยนผ่านกระบวนทัศน์ (Paradigm Shift) ในการจัดการโรค NCDs ของจังหวัดเพชรบูรณ์ จากเดิมที่พึ่งพิงกลไกทางการแพทย์ (Medical Model) ไปสู่การขับเคลื่อนโดยชุมชนและใช้กลไกทางสังคม-สิ่งแวดล้อม (Socio-ecological Model) ซึ่งความร่วมมือจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและแกนนำชุมชนในพื้นที่ จะเป็นตัวเร่งปฏิกิริยาสำคัญที่ทำให้มาตรการทางนโยบายเหล่านี้แปรเปลี่ยนสู่การปฏิบัติที่จับต้องได้ และสามารถสร้างรูปแบบการพัฒนา (Model) ที่พร้อมขยายผลไปยังพื้นที่อื่นๆ ทั่วประเทศต่อไป